Chèo méo 2025 – Dự án nghệ thuật nâng cao nhận thức về trẻ có nhu cầu đặc biệt
Từ ngày 27/12/2025 đến 3/1/2026, dự án nâng cao nhận thức về trẻ có nhu cầu đặc biệt “Chèo Méo 2025” đã diễn ra tại COMPLEX 01. “Chèo méo” là cách phiên âm tiếng Việt từ âm thanh mà Minh – một bạn nhỏ tự kỷ – phát ra liên tục trong lớp học nghệ thuật của Tòhe, một cách thức biểu đạt cá nhân nằm ngoài ngôn ngữ quy ước thông thường.
Phát triển từ dự án 2024, Chèo Méo 2025 tập trung sâu hơn vào hành trình đồng hành cùng trẻ của mỗi gia đình. Dự án kéo dài 7 tháng với 16 gia đình, được phát triển từng bước qua quá trình nghiên cứu, thảo luận, workshop và đồng sáng tạo. Nghệ sĩ không độc lập sáng tác mà khơi mở không gian tương tác, khéo léo đưa vào ngôn ngữ nghệ thuật đa dạng như phương tiện giúp cha mẹ và trẻ dành thời gian cho nhau. Quá trình sáng tạo trở thành nơi ghi dấu cảm xúc, chuyển biến và sự tương tác giữa các thành viên trong gia đình.
Triển lãm “Bước vào thế giới của trẻ đặc biệt bằng những quan sát đa chiều”
Không gian triển lãm đã trở thành “kho lưu trữ sống động” về sự kết nối trong gia đình trẻ có nhu cầu đặc biệt. Như Giám tuyển Ngân Hạnh chia sẻ, đó là “mối liên kết phức tạp, khó lòng diễn tả bởi nó chứa đựng nhiều hơn cả tình thân, là thật nhiều kiên nhẫn, hy sinh và cả những mâu thuẫn, xung đột.” Triển lãm trưng bày các sản phẩm đồng sáng tạo từ 7 tháng đồng hành – nơi nghệ thuật đã trở thành cử chỉ quan tâm và chăm sóc, cho phép cha mẹ và trẻ cùng chơi, chia sẻ và khám phá những khả năng tương tác vượt khỏi ngôn từ.
Family Tour – Tour lắng nghe thuyết minh cùng gia đình nghệ sĩ bé
Khác với tour thuyết minh thông thường, Family Tour được dẫn dắt bởi chính bố mẹ – những người đồng hành cùng trẻ và cùng con tham gia quá trình đồng sáng tạo. Bố mẹ chia sẻ về 7 tháng đồng hành: từ những buổi làm quen đầu tiên với nghệ sĩ, những thử nghiệm cho đến khi gia đình dần tìm ra cách làm việc phù hợp với nhịp điệu, cảm xúc và khả năng của chính mình.
Trong quá trình ấy, nghệ thuật trở thành một tiến trình mở – nơi cha mẹ và con cùng quan sát, cùng chơi, cùng điều chỉnh và học cách lắng nghe nhau. Family Tour là dịp để phụ huynh lên tiếng với vai trò của những người hiểu con nhất, chia sẻ chân thực về việc “đi cùng con” trong sáng tạo cũng như trong đời sống thường ngày. Phần hỏi đáp trực tiếp tạo điều kiện để công chúng đối thoại và lắng nghe từ chính những người trong cuộc, mở ra sự thấu cảm sâu hơn về quá trình đồng hành trong gia đình.
Workshop “Cho xin một d(i)ây”
Workshop dành cho gia đình và trẻ, nơi các thành viên ngồi cạnh nhau để kể cho nhau nghe những câu chuyện rất quen. Mỗi người mang theo một món đồ từng gắn bó với gia đình: một chiếc áo đã cũ, vỏ chăn gối, hay món đồ chơi không còn được dùng nữa – những thứ đã nằm yên trong tủ từ rất lâu nhưng vẫn chưa từng bị bỏ đi.
Khi những món đồ thân thuộc được đặt lên bàn, các câu chuyện dần xuất hiện. Dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ, mọi người cùng chia sẻ, xếp nối những mảnh ký ức ấy lại. Từ từ, chúng trở thành một chiếc gối hoặc một tấm thảm mang theo thật nhiều kỷ niệm – một nơi để cả nhà cùng ngồi, cùng nằm bên nhau. Mỗi nút buộc giữ lại một ký ức. Khi workshop khép lại, mỗi người mang về không chỉ một món đồ, mà còn một buổi chiều trọn vẹn – nơi một ký ức mới đã được buộc lại cùng gia đình.
Trò chuyện “Chèo Méo 2025 – Nghệ thuật như một cử chỉ chăm sóc”
Buổi trò chuyện quy tụ nghệ sĩ, phụ huynh và đội ngũ dự án cùng chia sẻ những quan sát, rung động trong quá trình gần 7 tháng thực hiện. Chăm sóc có thể là một câu chào, một lời hỏi thăm đúng lúc, đôi khi âm thầm nhẹ bẫng như hơi thở, đôi khi lại là lực đẩy vô cùng. Với gia đình trẻ có nhu cầu đặc biệt, đó là quá trình cùng ở bên, học cách lắng nghe, thích nghi và đồng hành qua từng giai đoạn trưởng thành.
Qua các câu chuyện được chia sẻ, nghệ thuật hiện lên như một cử chỉ chăm sóc – vừa là sự quan tâm mà dự án dành cho các gia đình, vừa là không gian để các thành viên trong gia đình chăm sóc lẫn nhau. Thông qua quá trình sáng tạo, trẻ được trôi chảy theo cách biểu đạt tự nhiên của bản thân, vượt khỏi những giới hạn của ngôn ngữ phổ thông; bố mẹ và anh chị em có thêm một khoảng lặng để lắng nghe, nhìn lại hành trình đồng hành cùng trẻ.
Workshop “Nào mình cùng”
Sáng ngày 3/1/2026, workshop cuối cùng “Nào mình cùng” do nghệ sĩ Bùi Đức Thảo dẫn dắt đã chào đón 4 gia đình đến tham gia trong không khí se lạnh đầu năm. “Nào mình cùng” là cùng chơi, cùng thử, cùng đi – nơi ba mẹ và con dành thời gian “hiện diện” bên nhau thông qua những hoạt động tương tác đơn giản nhưng cần nhiều chăm chú và điều chỉnh lẫn nhau. Kết thúc workshop, các gia đình cùng ngắm tác phẩm và dành cho nhau sự ghi nhận vì đã dành thời gian bên nhau.
Chèo Méo 2025 đã khép lại với những câu chuyện chân thực về hành trình đồng hành cùng trẻ có nhu cầu đặc biệt. Dự án đã tạo ra một không gian an toàn, trong đó nghệ thuật được tiếp cận như một ngôn ngữ để những sự chăm sóc được bộc lộ. Nghệ thuật len vào đời sống, lưu dấu lại những diễn biến thường nhật, những quan sát về nhau, sự nuôi dưỡng và đồng hành trong mối quan hệ gia đình.
